Oddawanie krwi

Jeśli podjąłeś decyzję o oddaniu krwi, przygotuj się według poniższych wskazówek

Pamiętaj!

Zgłaszając się do oddania krwi powinieneś być zdrowy, wypoczęty i po lekkim posiłku. Nie możesz być po spożyciu alkoholu.

  • Przed oddaniem krwi pij dużo płynów, najlepiej wodę mineralną (lepsza jest woda bez gazu).
  • Nie pal papierosów i nie pij alkoholu (bezpośrednio przed oddaniem krwi i dzień wcześniej).
  • Jeśli jest Ci za gorąco (przebywałeś w nagrzanym pomieszczeniu, ubrałeś się zbyt ciepło, wykonywałeś wyczerpujące ćwiczenia fizyczne, długo stałeś lub zbyt szybko się ruszałeś) – zrezygnuj z oddawania krwi i przyjdź następnego dnia!!!
  • koniecznie zjedz lekki posiłek przed oddaniem krwi (unikaj pokarmówzawierających dużą ilość tłuszczu);- pij dużo soków owocowych i wody
  • po oddaniu krwi zastosuj się do poleceń personelu (odpocznij kilkanaścieminut w stacji, zjedz czekoladę, wypij sok)
  • unikaj nadmiernego obciążenia ręki, z której pobrano krew;- jedz regularnie posiłki; pamiętaj, aby dieta była bogatsza w węglowodany tego dnia, jedz czekoladę;
  • dużo odpoczywaj: pamiętaj, że nie jesteś maszyną, oddanie krwi jest obciążeniem dla Twojego organizmu;
  • unikaj wysiłku fizycznego.

Oddawanie krwi krok po kroku

  1.  Zarezerwuj sobie około godziny czasu, weź dowód tożsamości oraz zjedz beztłuszczowy posiłek przed donacją.
  2. Zgłoś się do rejestracji dawców- musisz mieć przy sobie dokument ze zdjęciem potwierdzającym tożsamość  (dowód osobisty, paszport, prawo jazdy, legitymacja żołnierza zawodowego, legitymacja ubezpieczeniowa, legitymacja szkolna lub studencka). Rejestracja dawcy odbywa się w systemie komputerowym, w który wpisane są Twoje dane osobowe, PESEL i numer donacji, któremu odpowiada kod kreskowy, pojawiający się na wszystkich próbkach i pojemnikach z Twoją krwią, ponieważ w krwiodawstwie obowiązuje zasada anonimowości. Istnieją dwa takie systemy: regionalnego centrum oraz osobny wojskowego centrum, ale informacje o dyskwalifikacjach dawcy są wspólne. Pamiętaj: krwiodawstwo zapewnia pełną ochronę danych osobowych dawcy łącznie z wynikami wszystkich wykonywanych badań.
  3. Wypełnij kwestionariusz krwiodawcy, w którym trzeba sumiennie odpowiedzieć na szereg zasadniczych pytań. Nie należy bagatelizować żadnego z nich np. dotyczącego przyjmowania leków obniżających ciśnienie krwi, czy środków uspakajających.
    Pamiętaj: lek, który pomaga Tobie – dawcy, może zaszkodzić biorcy Twojej krwi!
  4. Lekarz przebada Cię i zezwoli na oddawanie krwi lub jej składników, albo wyjaśni dlaczego dziś nie możesz oddać krwi. Gdy zostaniesz zakwalifikowany po kilku minutach zostanie pobrana od Ciebie próbka krwi na wstępne badanie (morfologia)- pamiętaj by do tych badań wybrać inną rękę niż tą, z której chcesz oddać krew.
  5. Gdy wyniki morfologii (hemoglobina) pozwolą na oddanie krwi – udaj się do poczekalni przed salą poboru krwi.
  6. Gdy zostaniesz poproszony-przekaż dokumenty pielęgniarce.
  7. Zostaniesz poproszony przez pielęgniarkę do zajęcia miejsca na fotelu (łóżku).
  8. Do donacji wybierz rękę, z której nie pobierano krwi na badania przy rejestracji, usiądź wygodnie na fotelu i poczekaj na pielęgniarkę, która wkłuje się w przedramię.
  9. Pamiętaj by się nie wiercić, nie ruszać przedramieniem, w którym wkłuta jest igła, nie używać telefonu (najlepiej wyłączyć lub wyciszyć-10 minut świat bez Ciebie wytrzyma).
  10. Po oddaniu krwi nie zrywaj się, nie śpiesz – czekaj na zaklejenie miejsca wkłucia.
  11. Jeżeli potrzebujesz – poproś o zaświadczenie zwalniające w dniu oddania krwi z pracy lub szkoły, a także zwrot kosztów podróży (tylko w RCKiK).

Pamiętaj: osoby wykonujące takie zawody jak: pilot, maszynista, kierowca autobusu, operator dźwigu, oraz pracujące na wysokości, uprawiające wspinaczkę, głębokie nurkowanie mogą powrócić do tych zajęć nie wcześniej niż 12 godz. po oddaniu krwi.

Sposoby pobierania krwi

Pobieranie krwi metodą konwencjonalną tzn. krwi pełnej

1. Krew pełna może być pobierana nie częściej niż 6 razy w roku od mężczyzn i nie częściej niż 4 razy w roku od kobiet, z tym że przerwa pomiędzy pobraniami nie może być krótsza niż 8 tygodni (paniom sugeruje się odstęp 12 tygodni).
2. Jednorazowo od osoby ważącej co najmniej 50 kg lub więcej można pobrać 450 +/- 45 ml krwi pełnej (1 jednostka), która zawiera krwinki czerwone, krwinki płytkowe, krwinki białe i osocze. Krew pobiera się z pojedynczego wkłucia do żyły, do jednorazowych pojemników z tworzywa sztucznego.
3. Oddanie 450ml krwi trwa ok. 5-10 minut.
4. Jeżeli dawca krwi został poddany zabiegowi aferezy*, pobranie krwi pełnej może nastąpić po upływie 48 godzin od tego zabiegu, z wyjątkiem zabiegu erytroaferezy.

*afereza – zabieg uzyskiwania koncentratu płytek krwi, białych krwinek lub krwinek czerwonych poprzez odseparowanie ich z krwi pełnej człowieka.

Zabiegi aferezy

1. plazmafereza – odseparowanie osocza z krwi pełnej
2. leukafereza – odseparowanie krwinek białych z krwi pełnej.
3. trombafereza – odseparowanie płytek krwi z krwi pełnej.
4. erytroafereza – odseparowanie krwinek czerwonych z krwi pełnej.

PLAZMAFEREZA

zabieg polegający na pobraniu od dawcy jedynie płynnej części krwi zwanej osoczem. Oprócz wody, która jest głównym składnikiem osocza (90 %), zawiera ono również związki organiczne i nieorganiczne, takie jak białka (albuminy, globuliny, fibrynogen), kwasy tłuszczowe, glukozę, witaminy i sole mineralne. Z osocza można wyodrębnić białka konieczne dla prawidłowego krzepnięcia krwi, a więc leczenia chorych na hemofilię i inne skazy krwotoczne.

1. Objętość każdorazowo pobieranego osocza (bez antykoagulantu) nie powinna przekraczać 16 % szacowanej całkowitej objętości krwi, obliczonej na podstawie płci, wzrostu i masy ciała dawcy. Odpowiada to w przybliżeniu 10 ml objętości pobieranej na 1 kg masy ciała.

2. Od jednego dawcy nie można pobrać w okresie roku więcej niż 25 litrów (objętość netto, bez antykoagulantu) osocza.

3. Od jednego dawcy można pobrać w okresie jednego tygodnia nie więcej niż 1,5 litra (objętość netto, bez antykoagulantu) osocza.

4. Jednorazowo, bez uzupełnienia objętości krwi krążącej, od dawcy można pobrać metodą plazmaferezy 650 ml osocza (objętość netto, bez antykoagulantu).

5. Przerwa pomiędzy pobraniami osocza metodą plazmaferezy nie może być krótsza niż 2 tygodnie, chyba że lekarz wyrazi zgodę na skrócenie tej przerwy.

6. Pobranie osocza metodą plazmaferezy może być wykonane po przerwie wynoszącej co najmniej 30 dni od dnia pobrania krwi pełnej.”,

ZABIEGI AFEREZY

1. Zabiegi trombaferezy i leukaferezy mogą być wykonywane nie częściej niż 12 razy w roku.

2. Przerwy między zabiegami trombaferezy i leukaferezy nie powinny być krótsze niż 4 tygodnie.

3. W szczególnych przypadkach, takich jak konieczność kilkakrotnego przetoczenia krwinek płytkowych od jednego dawcy, przerwy między zabiegami mogą zostać za zgodą lekarza skrócone do 48 godzin.

4. W przypadku pobierania metodą aferezy jednocześnie osocza, krwinek płytkowych lub krwinek czerwonych, łączna objętość pobranych składników krwi netto nie powinna przekraczać 13 % całkowitej objętości krwi dawcy, jednakże maksymalnie 650 ml. W razie przekroczenia tej objętości należy zastosować odpowiedni płyn uzupełniający.

5. Przerwa pomiędzy dwoma kolejnymi oddaniami koncentratu krwinek czerwonych (KKCz) metodą erytroaferezy powinna być taka sama jak w przypadku pobrania krwi pełnej.

6. Przerwa pomiędzy pobraniem krwi pełnej i pobraniem 2 jednostek KKCz metodą erytroaferezy nie powinna być krótsza niż 3 miesiące.

7. Przerwa pomiędzy pobraniem 2 jednostek KKCz metodą erytroaferezy a pobraniem krwi pełnej lub następnym zabiegiem podwójnej erytroaferezy nie powinna być krótsza niż 6 miesięcy; całkowita utrata krwinek czerwonych w ciągu roku nie może przekraczać wartości dozwolonej dla dawców krwi pełnej.

8. Przerwa pomiędzy donacją krwi pełnej lub pobraniem 1 jednostki KKCz metodą erytroaferezy a następną donacją metodą aferezy, nieobejmującą pobrania KKCz, nie może być krótsza niż 1 miesiąc.”.

TROMBOAFEREZA – polega na pobraniu krwi od dawcy, która przepływając przez aparat ulega rozdzieleniu na krwinki płytkowe ( trombocycty) które są gromadzone w oddzielnym jałowym pojemniku, a krwinki czerwone i osocze oddane są dawcy. Zabieg trwa do 1,5 godziny. Trwa od 1 do 2 godz.

LEUKAFEREZA – polega na pobraniu od dawcy krwi pełnej do separatora, oddzieleniu krwinek białych, a następnie cyklicznie zwracane są krwinki czerwone, płytki krwi oraz osocze. Zabieg trwa ok. 2 godz.

ERYTRAFEREZA – zabieg polegający na pobraniu od dawcy krwinek czerwonych przy użyciu separatora. Zabieg trwa ok. 1,5 godz. Jednorazowo pobiera się ok. 600 ml krwinek czerwonych.

Co się dzieje z pobraną krwią

Krew pobiera się do pojemników jednorazowego użytku, wykonanych z tworzywa sztucznego. Służą one zarówno do pobierania, jak i preparatyki oraz przechowywania. Aby podczas wykonywania tych wszystkich czynności uniemożliwić przedostanie się powietrza zawierającego bakterie, poszczególne pojemniki połączone są ze sobą za pomocą plastikowych drenów w jeden zestaw. Niektóre z pojemników w takim zestawie zawierają specjalne roztwory, zapobiegające krzepnięciu krwi lub przedłużające żywotność krwinek czerwonych. Podczas pobierania krew jest stale mieszana, aby zapewnić jej odpowiedni kontakt z roztworem zapobiegającym krzepnięciu. Do tego celu służą małe aparaty, zwane wagomieszarkami. Kontrolują one jednocześnie czas trwania donacji oraz objętość pobieranej krwi, uniemożliwiając w ten sposób pobranie większej ilości krwi niż zaprogramowana (standardowo jest to 450 ml). Po pobraniu krew zostaje poddana preparatyce, która polega przede wszystkim na rozdzieleniu jej na składniki. Aby przyspieszyć ten rozdział, wiruje się krew w specjalnych wirówkach. Zabieg ten należy wykonać jak najszybciej po pobraniu, aby zachować jak najwyższą wartość poszczególnych składników. Wirowanie umożliwia rozdzielenie krwi na trzy frakcje: koncentrat krwinek czerwonych, osocze i tzw. kożuszek leukocytarno-płytkowy, który służy do uzyskania koncentratu krwinek płytkowych. Koncentrat krwinek czerwonych (KKCz) to krwinki czerwone wraz z niewielką ilością osocza. Można go przechowywać w lodówce do 42 dni po pobraniu.

Koncentrat krwinek płytkowych (KKP) stanowią płytki krwi zawieszone w niewielkiej ilości osocza. Niestety, ze względu na krótki czas życia krwinek płytkowych, KKP nadaje się do przetoczenia tylko w ciągu 5-7 dni od pobrania.

Osocze przechowuje się w stanie zamrożenia. Im szybciej zostanie zamrożone, tym więcej zawiera czynników krzepnięcia wrażliwych na wysoką temperaturę. Najwyższą wartość ma osocze, które przed upływem 8 godzin od chwili pobrania krwi zostanie schłodzone do temperatury ?30°C lub niższej. Takie osocze nazywa się osoczem świeżo mrożonym (FFP ? od ang. Fresh Frozen Plasma). Po zamrożeniu można przechowywać FFP w temp. ~25°C lub niższej do 3 lat.

Ze względu na specyficzne potrzeby pacjentów, rozdzielone wstępnie składniki krwi niejednokrotnie poddawane są dodatkowym procedurom, takim jak usuwanie leukocytów, napromieniowywanie, czy podział na mniejsze porcje, przeznaczone do użytku pediatrycznego. Usuwanie leukocytów odbywa się przy użyciu specjalnych filtrów. Do napromieniowania składników krwi służą urządzenia zwane radiatorami, w których za pomocą promieni ? pozbawia się limfocyty możliwości namnażania.

Samo rozdzielenie składników krwi nie wystarcza do ich zastosowania w lecznictwie. Niezbędne jest wykonanie wielu badań. Przede wszystkim należy wykonać badania w kierunku obecności markerów wirusowych zapalenia wątroby typu B i C, oraz wirusa upośledzenia odporności HIV, a także odczynów kiłowych. Należy również potwierdzić grupę krwi dawcy. Dopiero po uzyskaniu wyników wszystkich badań może nastąpić tzw. zwolnienie składników krwi do użytku klinicznego. W tym celu zbiera się specjalna komisja kwalifikacyjna, która zajmuje się sprawdzeniem wszystkich wyników badań, poddaje każdy składnik kontroli jakości i na każdym pojemniku umieszcza etykietę jednoznacznie opisującą jego zawartość.

Składniki krwi zakwalifikowane do użytku leczniczego są przenoszone do lodówek, zamrażarek lub inkubatorów i tam oczekują na wydanie.

Każda czynność związana z pobraniem, preparatyką, badaniem, przechowywaniem jest bardzo dokładnie dokumentowana co pozwala na uzyskanie w przyszłości w razie potrzeby szczegółowych informacji o każdym zastosowanym do leczenia składniku.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *